Wat onderscheidt een bekroonde advertentie van een advertentie die mensen gewoon leuk vinden? SAN en Toluna doken in 15 jaar inzendingen in de SAN Case Base om daarachter te komen. In de analyse van 2026 werden 46 cases uit 2022–2024 opnieuw getest – niet-genomineerd werk, genomineerde campagnes en SAN Accent-winnaars – en werden de resultaten vergeleken met de beslissingen van de jury.
Het duidelijkste patroon was niet de waardering. Winnende campagnes scoorden 37 procent hoger op merkherinnering en 15 procent hoger op boodschapherinnering dan andere inzendingen, ook al werd niet-winnend werk vaak iets leuker gevonden. Voor marketeers is de les praktisch: entertainment kan aandacht trekken, maar effectiviteit ontstaat als merk en boodschap blijven hangen. AI kan helpen die patronen zichtbaar te maken, terwijl menselijke interpretatie de context biedt.
Wat maakt reclame effectief? Daar debatteert de branche al tientallen jaren over. Vaak voelen we wanneer creatief werk raak is, maar marketeers moeten steeds beter begrijpen waarom. Dat is de focus van de hernieuwde samenwerking tussen Stichting Adverteerdersjury Nederland (SAN) en consumer insights-bedrijf Toluna.
SAN en Toluna werken samen om de SAN Case Base om te vormen tot een consistentere kennisbron voor de branche. Toluna heeft 15 jaar aan inzendingen beoordeeld en opnieuw gecodeerd. Daarmee heeft het archief een gemeenschappelijk dataframework gekregen en zijn campagnes makkelijker door de jaren heen te vergelijken.
Effectiviteit opnieuw beoordeeld
Om het oordeel van een ervaren vakjury te vergelijken met datagedreven tests, analyseerden SAN en Toluna 46 cases uit 2022-2024:

niet-genomineerde cases

genomineerde cases

winnende cases
Per case werd één representatieve advertentie beoordeeld op twee maatstaven: doorbraakpotentieel – het vermogen om aandacht te trekken en merkherkenning op te bouwen – en merkimpact, oftewel de reactie die de advertentie oproept.
Voor Joost Vossen, voormalig bestuurslid van SAN en vice president brand and go-to-market bij Elsevier, zit de waarde in wat de branche van de vergelijking kan leren. “In een tijd waarin technologie sneller lijkt te gaan dan we kunnen bijhouden, blijft het interpreteren van analyses mensenwerk”, zegt hij. Het doel is patronen zichtbaar te maken in jaren aan strategisch en creatief werk die anders makkelijk over het hoofd worden gezien.

Wat Synthetic Personas toevoegen
Toluna bracht zijn oplossing Creative Pre-Test Instant in de analyse in. De tool gebruikt Synthetic Personas, gebouwd op grootschalige, gevalideerde consumentendata, om in te schatten hoe mensen waarschijnlijk op reclame reageren. De analyse ziet die profielen niet als vervanging van consumenten of van het oordeel van experts, maar als een extra bron van bewijs.
Toluna rapporteert 92 procent overeenstemming met traditionele surveyresultaten. Voor dit onderzoek was de vraag eenvoudig: zou de beoordeling met AI over de 46 cases dezelfde kant op wijzen als de SAN-jury?
Creativiteit die loont, ligt op het snijvlak van entertainment en betekenis.
Waarom waardering niet genoeg is
Het antwoord was vaak ja. Winnende campagnes scoorden hoger op twee kernmaatstaven voor effectiviteit, met 37 procent meer merkherinnering en 15 procent meer boodschapherinnering dan andere inzendingen.
Op waardering wonnen ze niet altijd. Niet-winnende campagnes scoorden vaak iets hoger op algemene waardering. Het verschil was dat winnend werk een sterkere band met het merk had en de boodschap duidelijker overbracht. Zoals een jurylid het zei: “Het gaat er niet om hoe leuk mensen je vinden, maar om de indruk die je achterlaat.”
Wat 15 jaar aan cases ons kunnen leren
De SAN Case Base geeft marketeers, bureaus en studenten een zeldzaam overzicht van 15 jaar strategieën en uitvoeringen. Nu het archief opnieuw is gecodeerd in een consistent framework, kan het een systematischere analyse ondersteunen van hoe creatieve keuzes, merkelementen en resultaten met elkaar samenhangen.
Toegang: blader door 15 jaar strategieën en uitvoeringen.
Inspiratie: zoek op categorie, doelgroep en creatieve aanpak.
Onderzoek: vergelijk cases met een consistent dataframework om patronen door de tijd heen te herkennen.
AI als spiegel, niet als rechter
De analyse laat ook zien waar testen met AI grenzen heeft. Bij complexe 360-gradencampagnes zoals “Made with Love” van HEMA gaf de AI lagere scores aan de kenmerkende voice-over en typerende merkelementen, terwijl de jury sterk reageerde op de emotionele lading en uitvoering van de campagne.
Made with Love
Dat verschil is belangrijk. Sociale context, culturele timing en de strategische rol van een idee zijn lastig te vangen in één uiting. Het onderzoek positioneert AI niet als vervanging van de jury. Van Wingerden ziet het als een nuttige spiegel: “Het laat zien dat datagedreven persona’s creatieve kwaliteit herkennen, en dat het subjectieve oordeel van een jury minder willekeurig is dan mensen vaak denken.”
Voor adverteerders gaat de les minder over kiezen tussen menselijk oordeel en data dan over beide goed inzetten. Entertainment kan een advertentie helpen aandacht te verdienen, maar effectiviteit hangt af van wat mensen onthouden over het merk en de boodschap. De analyse van SAN en Toluna geeft marketeers een extra manier om die relatie te begrijpen.
Over de serie
Dit artikel maakt deel uit van een nieuwe serie in Adformatie waarin SAN en Toluna de Case Base gebruiken om reclame-effectiviteit te onderzoeken. Het archief werd 38 jaar geleden opgezet om marketeers, bureaus en studenten te laten leren van eerdere campagnes. De hercodering door Toluna voegt een gemeenschappelijk dataframework toe, waardoor die cases op nieuwe manieren te onderzoeken zijn.
Menselijk oordeel, ondersteund door data
AI verandert zowel hoe reclame wordt gemaakt als hoe die wordt beoordeeld. Toluna’s gebruik van Synthetic Personas voegt snelheid en een extra vergelijkingspunt toe, maar beide organisaties zijn duidelijk: interpretatie blijft mensenwerk. Het doel van de serie is data te gebruiken om het begrip van creatieve effectiviteit in de branche uit te dagen, te ondersteunen en te verdiepen.


Menselijk oordeel, ondersteund door data
De eerste bevindingen laten zien dat waardering alleen effectiviteit niet verklaart. SAN Accent-winnaars lopen niet altijd voorop op entertainment, maar presteren wel sterker op merkherinnering en impact. In toekomstige analyses wordt de Case Base gebruikt om meer van deze patronen te onderzoeken.
Het doel is praktisch: marketeers meer onderbouwing geven bij het beoordelen van creatieve ideeën, zonder creativiteit terug te brengen tot één score. De Case Base levert de geschiedenis; de data helpen bepalen wat het waard is om ervan te leren.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk in het Nederlands op Adformatie, als onderdeel van de analyse van Toluna en SAN van creatieve marketing in Nederland.

Auteur: Kirsten van Wingerden
Managing Director van Toluna Netherlands & Nordics
Kirsten van Wingerden werkt al 16 jaar bij Toluna in commerciële functies. Ze is samen met een collega Managing Director van Toluna Netherlands & Nordics.

Auteur: Joost Vossen
Vice President of Brand and Go-to-Market bij Elsevier
Joost Vossen is Vice President of Brand and Go-to-Market bij Elsevier Nederland.
