Vijf jaar geleden wilden Toluna en SAN (Stichting Adverteerdersjury Nederland) een eenvoudige vraag beantwoorden: scoren de campagnes die worden erkend door een van de meest gerespecteerde effectiviteitsjury’s van het land net zo hoog wanneer ze worden beoordeeld met de oplossingen voor reclame-effectiviteit van Toluna op basis van AI? Het antwoord was ja.

Het slot van de SAN-Toluna-trilogie
Dit onderzoek is het derde hoofdstuk in de doorlopende samenwerking tussen SAN en Toluna als Insights Partner van SAN. In ons eerste artikel lieten we zien hoe algoritmes, in combinatie met menselijke codering, marketeers kunnen helpen creatieve effectiviteit snel te beoordelen. In het tweede artikel analyseerden we SAN-winnende campagnes om de storytellingkenmerken te vinden die het sterkste creatieve werk onderscheiden. Nu kijken we opnieuw naar een vraag die vijf jaar geleden voor het eerst werd onderzocht: kan een nieuwe generatie AI-tools tot dezelfde conclusies komen als een onafhankelijk panel van ervaren adverteerders en marketingleiders?
Van algoritmes naar synthetische consumenten
Voor deze analyse zijn bijna 50 SAN-cases uit de periode 2022–2024 beoordeeld. Het ging om niet-genomineerde inzendingen, genomineerde campagnes en SAN Accent-winnaars: een mix van tv-commercials en online video’s. Elke campagne werd beoordeeld op twee kerndimensies: het vermogen om door de ruis heen te breken en aandacht te trekken, en het potentieel om merkimpact te realiseren. Wat dit onderzoek bijzonder maakt, is de technologische verschuiving tussen het oorspronkelijke onderzoek en nu.
De eerdere aanpak van Creative Pre-Test Instant (destijds ACT Instant) was gebaseerd op gevalideerde algoritmes, normen en codering door experts om reclameprestaties te voorspellen. Creative Pre-Test Instant is nu gebaseerd op een nieuwe aanpak met Toluna Synthetic Personas: representaties van consumenten op basis van AI, gebouwd op grootschalige gedrags- en attitudedata.

“Onze Synthetic Personas zijn ontworpen om reclame te zien, te interpreteren en erop te reageren op een manier die sterk lijkt op die van echte respondenten. Het zijn niet simpelweg scoremodellen die zijn getraind om goede advertenties te herkennen.“
– Andy Santegoeds

Het doel van het onderzoek was dus niet alleen reclame te beoordelen, maar ook te onderzoeken of onze Synthetic Personas tot vergelijkbare conclusies zouden komen als een gerespecteerde menselijke jury.
De resultaten
Het antwoord was duidelijk: winnende campagnes presteerden consequent beter dan andere inzendingen op de belangrijkste drijfveren van effectiviteit. Vergeleken met reguliere inzendingen kregen SAN-winnaars duidelijk sterkere voorspellingen voor zowel merkherinnering als boodschapherinnering. Winnaars scoorden 37% hoger op merkherinnering en 15% hoger op boodschapherinnering dan niet-winnende campagnes.
De sterkste campagnes combineerden creativiteit met duidelijke branding en effectieve communicatie. Ze lieten een sterker geheugenspoor achter, legden duidelijkere verbanden met het merk en brachten een onderscheidender boodschap over.
De paradox van sympathieke reclame
Leuk gevonden worden is niet per se hetzelfde als effectief zijn. Hoewel winnende campagnes consequent beter scoorden op belangrijke effectiviteitsmaatstaven zoals merk- en boodschapherinnering, scoorden sommige niet-winnende campagnes net zo goed – en soms zelfs iets beter – op algemene waardering. Consumenten vonden die campagnes met andere woorden vaak vermakelijk, prettig of emotioneel aansprekend. Kirsten van Wingerden, Group Commercial Director bij Toluna, legt uit: “Opvallend is dat ‘leuk’ niet hetzelfde is als ‘winnend’. Niet-winnende campagnes scoren vaak iets hoger op algemene waardering, maar zowel de jury als de AI-persona’s kijken verder dan puur vermaak. Winnende campagnes onderscheiden zich door een sterkere band met het merk en een duidelijkere boodschap. Ze dragen eerder bij aan merkopbouw op de lange termijn.”
De sterkste campagnes zorgden voor een duidelijkere associatie met het merk en lieten bij het publiek een sterkere herinnering aan de boodschap achter. Dat bevestigt een les die veel marketeers intuïtief begrijpen, maar soms uit het oog verliezen. Joost Vossen, bestuurslid van SAN en Vice President Brand & Go-to-Market bij Elsevier, herinnert zich de opmerking van een jurylid: “Het gaat er niet om hoe leuk mensen je vinden. Het gaat om wat je achterlaat.”
Creatieve kwaliteit laat signalen achter
Vijf jaar na de oorspronkelijke SAN-analyse trekken marketeers en consumer insights-professionals dezelfde conclusie – alleen nu met nieuwe technologie. Een nieuwe generatie AI, ingebouwd in Toluna’s Creative Pre-Test Instant, komt tot dezelfde conclusies als een onafhankelijk panel van ervaren adverteerders en marketingleiders. En steeds vaker zijn mens en AI het ook eens over het waarom.
Voetnoot:
De resultaten van dit onderzoek zijn eerst gepubliceerd in de voorjaarseditie 2026 van het toonaangevende Nederlandse vakblad Adformatie. Ze zijn (met een abonnement) te lezen op de blog van Adformatie.
Toluna is officieel Insights Partner van SAN.

Auteur: Andy Santegoeds
Senior Solution Consultant bij Toluna
Andy Santegoeds is sinds 2013 bestuurslid van SWOCC – de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Commerciële Communicatie – en schrijft regelmatig opiniestukken over reclame en merken.

Auteur: Niels Bovee
Lead Insight Director – Creative Intelligence bij Toluna
Niels heeft een unieke rol: hij overziet de inzichten die worden geleverd vanuit Toluna’s Creative Excellence-oplossingen. Hij combineert intuïtie, academische kennis en creatieve inzichten met AI tot verhalen die klanten een breder leerperspectief geven, zodat ze hun creatieve kwaliteit consequent verbeteren.

